
I. Introducción al participio
La complejidad del participio
El participio es, sin lugar a dudas, uno de los mayores retos para dominar el griego del Nuevo Testamento. Su morfología y sintaxis presentan un grado de complejidad que puede resultar abrumador. Con todo, el participio comunica, de manera sutil y sofisticada, matices de significado de gran valor para la exégesis. Además, su uso es increíblemente común, hasta el punto de que una de cada veinte palabras en el NT es un participio.1
La complejidad de los participios se debe a un motivo fundamental: son adjetivos verbales. Es decir, combinan características del verbo y del adjetivo. Este tipo de palabras tienen tiempo, voz, género, caso y número, lo que hace que su morfología sea especialmente extensa.
Participios adjetivales
Debido a la doble naturaleza de los participios, su sintaxis también es amplia, pues pueden desempeñar funciones de adjetivo, o de adverbio.
Características
Como su nombre lo indica, los participios adjetivales describen o a un sustantivo. Aunque tienen origen verbal, no expresan acción por sí mismos, sino que indican características o estados de un sujeto.
- Concuerdan en género caso y número con el sustantivo al que califican.
- Pueden usarse como un adjetivo atributivo.
- Es muy común encontrarlo sustantivado, cuando es el caso suele identificarse con el artículo correspondiente.
- Su significado generalmente indica una característica del sujeto, no una acción completa, como lo haría un verbo.
Por el momento, traduciremos los participios adjetivales con la cláusula: “que” + verbo conjugado. Los matices son mucho más ricos, pero los aprenderemos más adelante.
Ejemplos de uso
Juan 1:28
ταῦτα ἐν Βηθανίᾳ ἐγένετο πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν ὁ Ἰωάννης βαπτίζων.
Juan 4:10
ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ· εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ θεοῦ καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι· δός μοι πεῖν, σὺ ἂν ᾔτησας αὐτὸν καὶ ἔδωκεν ἄν σοι ὕδωρ ζῶν.
Juan 3:16
οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται ἀλλʼ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.
Juan 9:11
ἀπεκρίθη ἐκεῖνος · ὁ ἄνθρωπος ὁ λεγόμενος Ἰησοῦς…
Participios adverbiales
Generalidades
Los participios adverbiales en griego modifican un verbo y describen cómo, cuándo o por qué ocurre una acción. A diferencia de los adjetivales, no concuerdan con un sustantivo. Por facilidad iniciaremos, traduciremos los participios adverbiales como gerundios. Con el tiempo, aprenderemos a reconocer y traducir sus matices según el contexto, pueden denotar tiempo, causa, modo, condición, concesión, propósito o resultado.
Ejemplos de uso
Juan 6:25
καὶ εὑρόντες αὐτὸν πέραν τῆς θαλάσσης εἶπον αὐτῷ· ῥαββί, πότε ὧδε γέγονας;
Juan 8:30
Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν.
Juan 9:6
Ταῦτα εἰπὼν ἔπτυσεν χαμαὶ καὶ ἐποίησεν πηλὸν ἐκ τοῦ πτύσματος…
Juan 13:30
λαβὼν οὖν τὸ ψωμίον ἐκεῖνος ἐξῆλθεν εὐθύς. ἦν δὲ νύξ.
La morfología del participio
Todos los participios, tanto adverbiales como adjetivales, tienen la misma estructura morfológica. La siguiente tabla usa el presente activo participio masculino genitivo singular de λύω para mostrar los morfemas que componen un participio:
!morfologiaPaticipioPresAct.svg
Morfología de un participio
Raíz verbal
- Es el morfema que comunica el significado léxico.
- En los verbos regulares, la raíz se mantiene sin cambios.
- Al igual que en otros modos, la raíz de los verbos irregulares sufre modificaciones en distintos tiempos verbales.
Vocal temática y marca temporal
Al igual que en otros modos, la vocal temática y la marca temporal nos ayuda a distinguir el tiempo verbal en el que se encuentra el participio. En el Nuevo testamento, el participio aparece principalmente en presente y aoristo, unas cuantas veces en perfecto y solo un puñado de veces en futuro. La siguiente tabla muestra la frecuencia de los tiempos verbales en los participios del Nuevo Testamento Griego
| Tiempo | Frecuencia |
|---|---|
| Presente | 3690 |
| Aoristo | 2287 |
| Perfecto | 675 |
| Futuro | 13 |
Frecuencia de los tiempos verbales de los participios en el NT
Esta tabla pone en evidencia que el participio presente y aoristo son notablemente más frecuentes que perfecto; mientras que el futuro es extremadamente raro.
Con respecto a la presencia de vocal temática y marca temporal, debes tener en cuenta que:
- Al igual que en otros modos, su función es identificar el tiempo verbal del participio.
- Guarda fuetes similitudes con las marcas temporales de otros modos.
| Tiempo | Activa | Media | Pasiva |
|---|---|---|---|
| Presente | ο / ου | ο | - |
| Aoristo | σα | σα | θε / θει |
| Perfecto | κ | κ | - |
| Futuro | σο / σοu | σο | - |
La vocal temática y marca temporal en distintos tiempos y voces
Morfema indicador de participio
Este elemento nos ayuda a identificar a nuestra palabra como un participio además de señalar la voz verbal. Cada voz tiene su propio morfema característico:
| Tiempo | Activa | Media | Pasiva |
|---|---|---|---|
| Presente | ντ / σ | μεν | - |
| Aoristo | ντ / σ | μεν | ντ |
| Perfecto | οτ / υι | μεν | - |
| Futuro | ντ / σ | μεν | - |
Morfemas indicadores de participio en distintas voces y tiempos
Desinencia
Como aprendimos anteriormente, las desinencias señalan el género, caso y número del participio. Diferentes voces y géneros utilizan diferentes declinaciones, como se muestra en la siguiente tabla.
| VOZ | Masculino | Femenino | Neutro |
|---|---|---|---|
| Activa | Tercera | Primera | Tercera |
| Media | Segunda | Primera | Segunda |
| Pasiva | Tercera | Primera | Tercera |
Uso de desinencias en distintos modos y géneros del participio presente.
II. Morfología del participio presente
A. Voz activa
Participio presente activo masculino
Morfología del Presente activo participio masculino
- La vocal temática es ο.
- Utiliza ντ como morfema indicador de participio.
- Utiliza la Tercera declinación.
| Caso/Num | raíz verbal | vocal temática | morfema | desinencia | forma final |
|---|---|---|---|---|---|
| NS | λύ | ο | ντ | ς | λύων |
| GS | λύ | ο | ντ | ος | λύοντος |
| DS | λύ | ο | ντ | ι | λύοντι |
| AS | λύ | ο | ντ | α | λύοντα |
| NP | λύ | ο | ντ | ες | λύοντες |
| GP | λυ | ο | ντ | ων | λυόντων |
| DP | λύ | ο | ντ | σι (ν) | λύουσι(ν) |
| AP | λύ | ο | ντ | ας | λύοντας |
Paradigma detallado del Presente activo participio masculino
- Observa que en NS, tal y como ocurre en los sustantivos de tercera declinación que terminan en líquida o nasal, la desinencia ς se cae y en compensación la vocal temática se alarga.
- En DP la τ se cae al quedar entre una ν y la σ (λύονσιν) la ν también se cae (λύοσιν), para compensar esta pérdida, la vocal temática ο se alarga al diptongo ου (λύουσι(ν)).
Participio presente activo neutro
Morfología del Presente activo participio neutro
- La única diferencia con el masculino consiste en que utiliza las desinencias neutras de la tercera declinación.
| Caso/Num | raíz verbal | vocal temática | morfema | desinencia | forma final |
|---|---|---|---|---|---|
| NS | λύ | ο | ντ | - | λῦον |
| GS | λυ | ο | ντ | ος | λύοντος |
| DS | λυ | ο | ντ | ι | λύοντι |
| AS | λύ | ο | ντ | - | λῦον |
| NP | λύ | ο | ντ | α | λύοντα |
| GP | λυ | ο | ντ | ων | λυόντων |
| DP | λυ | ο | ντ | σι (ν) | λύουσι(ν) |
| AP | λυ | ο | ντ | α | λύοντα |
Paradigma detallado del Presente activo participio neutro
- Tal y como vimos con los sustantivos de la tercera declinación que terminan en dental, la τ final en NS se cae.
- En DP ocurre el mismo fenómeno que en el masculino.
Presente activo femenino
Morfología del Presente activo participio femenino
- La vocal temática ου señala que ocurrió una contracción vocálica previa.
- El morfema de participio es σ.
- Indica el género, caso y número con la primera declinación.
| Caso/Num | raíz verbal | vocal temática | morfema | desinencia | forma final |
|---|---|---|---|---|---|
| NS | λύ | ου | σ | α | λύουσα |
| GS | λυ | ου | σ | ης | λυούσης |
| DS | λυ | ου | σ | ῃ | λυούσῃ |
| AS | λύ | ου | σ | αν | λύουσαν |
| NP | λύ | ου | σ | αι | λύουσαι |
| GP | λυ | ου | σ | ων | λυουσῶν |
| DP | λυ | ου | σ | ις | λυούσις |
| AP | λυ | ου | σ | ας | λυούσας |
Paradigma detallado del Presente activo participio femenino
Sumario de participio presente activo
| Caso/Num | MASCULINO | FEMENINO | NEUTRO |
|---|---|---|---|
| NS | λύων | λύουσα | λῦον |
| GS | λύοντος | λυούσης | λύοντος |
| DS | λύοντι | λυούσῃ | λύοντι |
| AS | λύοντα | λύουσαν | λῦον |
| NP | λύοντες | λύουσαι | λύοντα |
| GP | λυόντων | λυουσῶν | λυόντων |
| DP | λύουσι(ν) | λυούσις | λύουσι(ν) |
| AP | λύοντας | λυούσας | λύοντα |
Paradigma del Presente activo participio
B. Voz media / pasiva
Morfología del Presente medio/pasivo participio
- Utiliza el morfema μεν para todos los géneros.
- Toma la primera declinación para el femenino
- Toma la segunda declinación para masculino y neutro
Participio presente medio / pasivo masculino
| Caso/Num | raíz verbal | vocal temática | morfema | desinencia | forma final |
|---|---|---|---|---|---|
| NS | λυ | ό | μεν | ος | λυόμενος |
| GS | λυ | ο | μέν | ου | λυομένου |
| DS | λυ | ο | μέν | ῳ | λυομένῳ |
| AS | λυ | ό | μεν | ον | λυόμενον |
| NP | λυ | ό | μεν | οι | λυόμενοι |
| GP | λυ | ο | μέν | ων | λυομένων |
| DP | λυ | ο | μέν | οις | λυομένοις |
| AP | λυ | ο | μέν | ους | λυομένους |
Paradigma detallado del participio presente medio / pasivo masculino
Participio presente medio / pasivo femenino
| Caso/Num | raíz verbal | vocal temática | morfema | desinencia | forma final |
|---|---|---|---|---|---|
| NS | λυ | ο | μέν | η | λυομένη |
| GS | λυ | ο | μέν | ης | λυομένης |
| DS | λυ | ο | μέν | ῃ | λυομένῃ |
| AS | λυ | ο | μέν | ην | λυομένην |
| NP | λυ | ό | μεν | αι | λυόμεναι |
| GP | λυ | ο | μέν | ων | λυομένων |
| DP | λυ | ο | μέν | αις | λυομέναις |
| AP | λυ | ο | μέν | ας | λυομένας |
Paradigma detallado del participio presente medio / pasivo femenino
Participio presente medio / pasivo neutro
| Caso/Num | raíz verbal | vocal temática | morfema | desinencia | forma final |
|---|---|---|---|---|---|
| NS | λυ | ό | μεν | ον | λυόμενον |
| GS | λυ | ο | μέν | ου | λυομένου |
| DS | λυ | ο | μέν | ῳ | λυομένῳ |
| AS | λυ | ο | μεν | ον | λυόμενον |
| NP | λυ | ό | μεν | α | λυόμενα |
| GP | λυ | ο | μέν | ων | λυομένων |
| DP | λυ | ο | μέν | οις | λυομένοις |
| AP | λυ | ό | μεν | α | λυόμενα |
Paradigma detallado del participio presente medio / pasivo neutro
Sumario del participio presente medio / pasivo
| Caso/Num | MASCULINO | FEMENINO | NEUTRO |
|---|---|---|---|
| NS | λυόμενος | λυομένη | λυόμενον |
| GS | λυομένου | λυομένης | λυομένου |
| DS | λυομένῳ | λυομένῃ | λυομένῳ |
| AS | λυόμενον | λυομένην | λυόμενον |
| NP | λυόμενοι | λυόμεναι | λυόμενα |
| GP | λυομένων | λυομένων | λυομένων |
| DP | λυομένοις | λυομέναις | λυομένοις |
| AP | λυομένους | λυομένας | λυόμενα |
Paradigma detallado del participio presente medio / pasivo masculino
III. Participio presente de ειμι
Morfología del participio presente de εἰμί
Generalidades
El participio de εἰμί en muy sencillo de aprender, pues básicamente se forma con la declinación pura
- Utiliza la vocal temática ο para masculino y neutro y el diptongo ου para el femenino.
- El morfema indicador de participio en masculino y neutro es ντ, mientras que el femenino usa σ.
- El masculino y neutro se forma usando la tercera declinación y el femenino usando la primera.
| Caso/Num | MASCULINO | FEMENINO | NEUTRO |
|---|---|---|---|
| NS | ὤν | οὖσα | ὄν |
| GS | ὄντος | οὔσης | ὄντος |
| DS | ὄντι | οὔσῃ | ὄντι |
| AS | ὄντα | οὖσαν | ὄν |
| NP | ὄντες | οὖσαι | ὄντα |
| GP | ὄντων | οὐσῶν | ὄντων |
| DP | ὄσι(ν) | οὔσαις | ὄσι(ν) |
| AP | ὄντας | οὔσας | ὄντα |
Paradigma detallado del participio presente de εἰμί
Ejemplos de uso
Juan 1:18
Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε· μονογενὴς θεὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ πατρὸς ἐκεῖνος ἐξηγήσατο.
Juan 1:48
λέγει αὐτῷ Ναθαναήλ· πόθεν με γινώσκεις; ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· πρὸ τοῦ σε Φίλιππον φωνῆσαι ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε.
IV. Usos
Tiempo cronológico y aspecto en los participios adjetivales
Generalidades
- El verbo principal controla el tiempo del participio.
- El participio presente comunica la idea de una acción en progreso gobernado por el verbo principal
- El participio aoristo comunica la idea de una acción completada gobernado por el verbo principal
Excepciones
- Debido a la presión del uso cotidiano el aspecto puede perder fuerza en algunos contexto.
- Cuando un participio es sustantivado, su fuerza aspectual se ve reducida.2
- El participio presente se usa para frases genéricas, deberíamos tener cuidado de no generalizar el aspecto imperfectivo.
Mateo 5:28
ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτὴν ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.
La naturaleza del participio adjetival
- Puede funcionar de manera dependiente, es decir, como un adjetivo.
- O como independiente, es decir como un sustantivo.
- Siempre que un participio tiene artículo, es adjetival.
Participio como adjetivo dependiente
Funciona exactamente como un adjetivo, y puede encontrarse en cualquier posición atributiva o predicativa.
Primera posición atributiva
Mateo 2:7
Τότε Ἡρῴδης λάθρᾳ καλέσας τοὺς μάγους ἠκρίβωσεν παρʼ αὐτῶν τὸν χρόνον τοῦ φαινομένου ἀστέρος.
Segunda posición atributiva
La mayoría de los participios adjetivales dependientes en el NT aparecen en esta posición.
Juan 4:11 (NA28)
Λέγει αὐτῷ [ἡ γυνή]· κύριε, οὔτε ἄντλημα ἔχεις καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶν βαθύ· πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν;
Algunas ocasiones se debe suplir el verbo ser o estar en la traducción.
Juan 4:25
Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· οἶδα ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος χριστός…
Tercera posición atributiva
Muy escasa en adjetivos, pero más frecuente en participios.
Juan 4:4
Ἔρχεται οὖν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας λεγομένην Συχὰρ πλησίον τοῦ χωρίου ὃ ἔδωκεν Ἰακὼβ [τῷ] Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὐτοῦ·
Participios adjetivales predicados
Hebreos 4:12
Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ θεοῦ…
Adjetivo independiente (sustantivo)
Puede funcionar como cualquier sustantivo, como sujeto, objeto directo o indirecto. Para distinguirlo es muy útil identificar:
- Si tiene artículo es adjetival o sustantivo.
- No modifica a ningún sustantivo.
- El aspecto del participio presente puede verse disminuido si el contexto lo requiere
Uso del participio presente en uso adverbial
Categorías de los participios adverbiales:
- Temporal
- Medio
- Modo
- Causa
- Condición
- Concesión
- Propósito o resultado
Generalidades
- El significado léxico del participio influye
- El verbo principal gobierna.
- Comúnmente aparece en nominativo
Uso temporal
Los participios presentes temporales suelen indicar un tiempo subsecuente.
Juan 4:51
ἤδη δὲ αὐτοῦ καταβαίνοντος οἱ δοῦλοι αὐτοῦ ὑπήντησαν αὐτῷ λέγοντες ὅτι ὁ παῖς αὐτοῦ ζῇ.
Juan 6:59
Ταῦτα εἶπεν ἐν συναγωγῇ διδάσκων ἐν Καφαρναούμ.
Actividades de aprendizaje
Vocabulario
- ἐπαγγελία: promesa
- ἔσχατος: último; final
- σοφία: sabiduría
- γλῶσσα: lengua
- γραφή: escritura
- κακός: mal, malo
- μακάριος: bienaventurado; dichoso
- παραβολή: parábola
- τυφλός: ciego
- φανερόω: manifestar; aparecer
- χρεία: necesidad;
- ἔρημος: desierto; solitario
- κρατέω: prender, tomar, arrestar
- οὐκέτι: no más; ya no
- φόβος: temor; miedo
- φυλακή: cárcel; vigilia
- ἁμαρτωλός: pecador
- καθίζω: sentarse; hacer sentar; permanecer
- μικρός: poco; pequeño
- οὐαί: ay
- σταυρόω: crucificar
Ejercicios
- Utiliza este enlace para practicar en quizlet2
- Completa el ejercicio 21
Links
⟵ Anterior | ⌂ | Siguiente ⟶
Footnotes
-
Gary Shogren, Introducción al Griego del Nuevo Testamento (Ridley Park, PA: Stylus Publishing, 2005). ↩
-
Daniel Wallace y Daniel S. Steffen, Gramática Griega: Sintaxis del Nuevo Testamento, ed. Daniel S. Steffen, Segunda edición., vol. 13 of Biblioteca Teológica Vida (Miami, FL: Editorial Vida, 2015), 472. ↩