I. Antes de empezar
A. Resumen de la Sesión 26
La sesión pasada abordamos el participio de presente en todas sus voces:
- Presente activo: -ων/-ουσα/-ον (λύων — “el que desata”)
- Presente medio/pasivo: -όμενος/-ομένη/-όμενον
Hoy llegamos al participio de aoristo. Después del presente, es el participio más frecuente en el NT. Con esto. Estamos a punto de completar el participio.
B. Ejercicios de repaso
Ejercicio 27.1
Completa el ejercicio de vocabulario de la página [Quique: nº] del manual.
Ejercicio 27.2: Repaso del participio de presente
Identifica la voz (activo o medio/pasivo) y traduce:
- ὁ μαρτυρῶν (Juan 5:32)
- ὁ λύχνος ὁ καιόμενος (Juan 5:35)
- αἱ μαρτυροῦσαι (Juan 5:39 — ¡atención al género!)
- τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα (Juan 5:38)
- ὁ κατηγορῶν ὑμῶν (Juan 5:45)
C. Lectura
Usemos el texto griego para leer Juan 5:25–47. Jesús anuncia la resurrección que viene, presenta sus cuatro testigos ante los líderes judíos: Juan el Bautista, sus obras, el Padre, y las Escrituras. El cierre tiene una acusación inesperada: Moisés, en quien confían, es el que los acusa.
Juan 5:25–47 (THGNT)
25 Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἔρχεται ὥρα καὶ νῦν ἐστιν ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσουσιν τῆς φωνῆς τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσουσιν. 26 Ὥσπερ γὰρ ὁ πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως καὶ τῷ υἱῷ ἔδωκεν ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, 27 καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. 28 Μὴ θαυμάζετε τοῦτο, ὅτι ἔρχεται ὥρα ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσουσιν τῆς φωνῆς αὐτοῦ 29 καὶ ἐκπορεύσονται, οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. 30 οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ᾽ ἐμαυτοῦ οὐδέν· καθὼς ἀκούω κρίνω, καὶ ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστίν, ὅτι οὐ ζητῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. 31 ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής. 32 ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ, καὶ οἶδα ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία ἣν μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. 33 ὑμεῖς ἀπεστάλκατε πρὸς Ἰωάννην, καὶ μεμαρτύρηκεν τῇ ἀληθείᾳ· 34 ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν λαμβάνω, ἀλλὰ ταῦτα λέγω ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε. 35 ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαίνων, ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιαθῆναι πρὸς ὥραν ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ. 36 ἐγὼ δὲ ἔχω τὴν μαρτυρίαν μείζω τοῦ Ἰωάννου· τὰ γὰρ ἔργα ἃ δέδωκέν μοι ὁ πατὴρ ἵνα τελειώσω αὐτά, αὐτὰ τὰ ἔργα ἃ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ ὅτι ὁ πατήρ με ἀπέσταλκεν. 37 καὶ ὁ πέμψας με πατήρ, ἐκεῖνος μεμαρτύρηκεν περὶ ἐμοῦ. οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε, 38 καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα, ὅτι ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. 39 ἐρευνᾶτε τὰς γραφάς, ὅτι ὑμεῖς δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ ἐκεῖναί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ· 40 καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με ἵνα ζωὴν ἔχητε. 41 Δόξαν παρὰ ἀνθρώπων οὐ λαμβάνω, 42 ἀλλὰ ἔγνωκα ὑμᾶς ὅτι τὴν ἀγάπην τοῦ θεοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ἑαυτοῖς. 43 ἐγὼ ἐλήλυθα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ πατρός μου, καὶ οὐ λαμβάνετέ με· ἐὰν ἄλλος ἔλθῃ ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, ἐκεῖνον λήψεσθε. 44 πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δόξαν παρὰ ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου θεοῦ οὐ ζητεῖτε; 45 μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν πατέρα· ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωϋσῆς, εἰς ὃν ὑμεῖς ἠλπίκατε. 46 εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωϋσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. 47 εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου γράμμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς ῥήμασιν πιστεύσετε;
ἐρευνᾶτε — ¿imperativo o indicativo?
La forma ἐρευνᾶτε (v.39) puede ser indicativo presente o imperativo . El debate exegético ha durado siglos.
D. Vocabulario clave
Vocabulario 27: Las palabras de Juan 5:31–47
Vocabulario mínimo — señal de progreso
Solo 6 palabras nuevas. Las demás del pasaje (μαρτυρέω, κρίνω, ἀγάπη, σῴζω) ya las conoces. El vocabulario acumulado empieza a funcionar.
E. Escribiendo el texto griego
Ejercicio 27.3
Utiliza la página [Quique: nº] del manual para escribir a mano Juan 5:37–39. Mientras copias, subraya todos los participios y escribe el parsing
II. El participio aoristo activo
A. Participio aoristo débil: el tema -σα- sin aumento
Toma un momento para recordar como se forma el aoristo indicativo. ¿Recuerdas cuales son sus marcas distintivas?
- Aumento: lo llevan todos los tiempos que apuntan al pasado cronológico, solo en modo indicativo.
- Tema temporal: La misma que siempre.
- Marca temporal: σα nos indica que se trata de un aoristo.
- Flexión nominal: Usa la flexión secundaria.
La composición del aoristo participio es muy similar
- No tiene aumento
- El tema temporal no cambia
- La marca temporal σα es la misma que en indicativo
- Usa el mismo indicador de participio que el presente
- Usa las mismas flexiones.
Las desinencias del participio aoristo activo son iguales a las del presente activo, pero sobre el tema de aoristo:
| Género | Nom. sg. | Gen. sg. |
|---|---|---|
| Masculino | λύσας | λύσαντος |
| Femenino | λύσασα | λυσάσης |
| Neutro | λύσαν | λύσαντος |
Tabla 27.1
Participio aoristo activo de λύω (1ª aoristo) — nominativo y genitivo singulares.
B. El ejemplo del texto: ὁ πέμψας με (Juan 5:37)
“καὶ ὁ πέμψας με πατήρ, ἐκεῖνος μεμαρτύρηκεν περὶ ἐμοῦ.” “Y el Padre, el que me envió, ese ha dado testimonio acerca de mí.”
πέμψας = participio aoristo activo de πέμπω:
- Raíz πέμπ- + -σ- (tema de aoristo): la labial π + σ se contrae → ψ: πέμψ-
- Desinencia masc. sg. nom.: -ας
- Función: participio articular con ὁ — “el que envió” (acto único, completado)
Contrasta con ἀκούων y πιστεύων de Juan 5:24 (presente: acción continua del creyente). El aoristo πέμψας describe el acto histórico del Padre al enviar al Hijo: puntual, irrepetible.
Ejercicio 27.4: Analiza ὁ πέμψας με
- ¿Por qué la forma es πέμψας y no *πέμπσας? Identifica la regla fonética que opera.
- Traduce Juan 5:37 completo.
- ¿Qué diferencia de aspecto hay entre ὁ πέμψας (5:37) y ὁ ἀκούων (5:24)?
C. Segundo aoristo (aoristo fuerte): el tema cambia
Algunos verbos forman su aoristo cambiando la raíz, no añadiendo -σα-. Sus participios usan las mismas desinencias que el presente activo (-ων/-ουσα/-ον), pero sobre el tema del aoristo:
| Presente | Aoristo indicativo | Participio aoristo | Traducción |
|---|---|---|---|
| λέγω | εἶπον | εἰπών / εἰποῦσα / εἰπόν | el que dijo / habiendo dicho |
| ὁράω | εἶδον | ἰδών / ἰδοῦσα / ἰδόν | el que vio / habiendo visto |
| λαμβάνω | ἔλαβον | λαβών / λαβοῦσα / λαβόν | el que tomó / habiendo tomado |
| ἔρχομαι | ἦλθον | ἐλθών / ἐλθοῦσα / ἐλθόν | el que fue / habiendo ido |
Tabla 27.2
Participio aoristo fuerte (2ª aoristo): mismas desinencias que el presente activo, pero sobre el tema del aoristo.
¿Presente o aoristo fuerte? Dos pistas
Las formas -ών/-οῦσα/-όν aparecen en el presente (λύων) y en el aoristo fuerte (ἰδών). Se distinguen por:
- El tema: ἰδών viene de εἶδ- (raíz de “ver”), diferente del tema de presente ὁρά-.
- El acento en el aoristo fuerte tiende a caer en la última sílaba (ἰδών, λαβών), mientras el presente lo tiene en la raíz (λύων).
Ejercicio 27.5: Aoristo fuerte en el texto de Juan
Identifica el verbo léxico y traduce:
- ἰδὼν αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς κατακείμενον (Juan 5:6)
- εἰπὼν ταῦτα ἐξῆλθεν (Juan 18:1)
- λαβὼν τοὺς ἄρτους ὁ Ἰησοῦς (Juan 6:11)
- ἐλθὼν πρὸς αὐτόν (Juan 3:2)
III. El participio aoristo pasivo
A. -θείς/-θεῖσα/-θέν: la marca que ya conoces
La marca del aoristo pasivo es -θη-. En el participio esa misma marca aparece como -θ- antes de las desinencias:
| Género | Nom. sg. | Gen. sg. |
|---|---|---|
| Masculino | λυθείς | λυθέντος |
| Femenino | λυθεῖσα | λυθείσης |
| Neutro | λυθέν | λυθέντος |
Tabla 27.3
Participio aoristo pasivo de λύω — nominativo y genitivo singulares.
B. ἰαθεὶς revisitado
Ahora puedes analizar completamente el título de S25: “ὁ ἰαθεὶς οὐκ ᾔδει”:
- Raíz ἰά- (de ἰάομαι) + -θ- (marca pasiva) + -είς (desinencia masc. sg. nom.)
- Función: participio articular aoristo pasivo — “el que fue sanado”
La acción de ser sanado ocurrió en un punto (aoristo) y el hombre lleva ahora esa identidad en la narración. Juan no le da nombre: solo lo llama “el sanado.”
IV. Los tres participios de aoristo: resumen
| Tipo | Marca | Masc. sg. nom. | Fem. sg. nom. | Ejemplo en Juan |
|---|---|---|---|---|
| 1ª aoristo activo | -σα- | -σας (πέμψας) | -σασα | ὁ πέμψας με (5:37) |
| 2ª aoristo activo | tema cambiado | -ών (ἰδών) | -οῦσα | ἰδὼν αὐτόν (5:6) |
| Aoristo pasivo | -θ- | -θείς (λυθείς) | -θεῖσα | ὁ ἰαθεὶς (5:13) |
Tabla 27.4
Los tres participios de aoristo y sus ejemplos joánicos.
Ejercicio 27.6: Reproducir Tabla 27.4
En la página [Quique: nº] del manual, escribe la Tabla 27.4 de memoria y añade una cuarta columna con la traducción de cada ejemplo joánico.
V. Nota de exégesis: ἐρευνᾶτε τὰς γραφάς (Juan 5:39)
“Examinan las Escrituras porque piensan que en ellas tienen vida eterna — y son ellas las que testifican acerca de mí.”
A. El participio en el versículo: αἱ μαρτυροῦσαι
Antes de la pregunta exegética, notemos el participio de la segunda cláusula: αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ — “las que testifican acerca de mí.” μαρτυροῦσαι es participio presente activo femenino plural de μαρτυρέω. ¿Por qué femenino? Porque modifica a αἱ γραφαί (las Escrituras, femenino plural). El artículo αἱ confirma el género. Un caso limpio de concordancia participio-sustantivo.
B. ¿Indicativo o imperativo?
ἐρευνᾶτε es 2ª persona plural de ἐρευνάω — y en ese tiempo y persona, el indicativo y el imperativo son idénticos en forma. ¿Cómo decidir?
Si es indicativo: “Ustedes examinan las Escrituras porque piensan que en ellas tienen vida eterna” — un reconocimiento de la práctica farisea, seguido de corrección: las mismas Escrituras testifican de Cristo, y sin embargo no quieren venir a él.
Si es imperativo: “¡Examinen las Escrituras! — y son ellas las que testifican de mí.” Una invitación o un desafío.
La mayoría de los comentaristas modernos prefiere el indicativo, porque el contexto es una cadena de acusaciones (vv.38–44), no de invitaciones. La frase siguiente lo confirma: “y οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με” (v.40) — “no quieren venir a mí.” El verbo es θέλω, no δύναμαι (“no pueden”). Hay capacidad pero no voluntad. El problema no es ignorancia — es la dirección del corazón.1
[Quique: ¿quieres incluir aquí la discusión de Agustín sobre intellectum valde ama en relación con la lectura de las Escrituras, o lo guardamos para el devocional de Juan?]
VI. Repaso del vocabulario
Ejercicio 27.7
Utiliza la página [Quique: nº] del manual para completar el vocabulario de esta sesión de memoria.
Actividades
Tarea de la semana
Ejercicio 27.8: Los tres participios de aoristo
Memoriza la Tabla 27.4 completa. Escríbela de memoria en la página [Quique: nº] del manual. Luego, en el texto de Juan 5:19–47, marca con diferente color cada tipo de participio que encuentres.
Lectura diaria
Sigue leyendo en voz alta
Usa tu texto griego para leer Juan 5:31–47 cada día. Cuando encuentres un participio, identifica su tiempo (presente o aoristo) y voz antes de continuar.
Footnotes
-
Carson, The Gospel According to John, PNTC (Grand Rapids: Eerdmans, 1991), 263: “The Scriptures are not an end in themselves; they are a finger pointing to Christ. To study them without reaching him is like studying a signpost without going to the destination.” ↩