Introducción al

Participio


La complejidad del participio

note: El participio es, sin lugar a dudas, uno de los mayores retos para dominar el griego del Nuevo Testamento. Su morfología y sintaxis presentan un grado de complejidad que puede resultar abrumador. Con todo, el participio comunica, de manera sutil y sofisticada, matices de significado de gran valor para la exégesis. Además, su uso es increíblemente común, hasta el punto de que una de cada veinte palabras en el NT es un participio.1

La complejidad de los participios se debe a un motivos básicos: son adjetivos verbales. Es decir, combinan características del verbo y del adjetivo. Este tipo de palabras tienen tiempo, voz, género, caso y número, lo que hace que su morfología sea especialmente extensa.


Participios adjetivales

note: Debido a la doble naturaleza de los participios, su sintaxis también es amplia, pues pueden desempeñar funciones de adjetivo, o de adverbio.


Características

Como su nombre lo indica, los participios adjetivales describen o a un sustantivo. Aunque tienen origen verbal, no expresan acción por sí mismos, sino que indican características o estados de un sujeto.


  • Concuerdan en género caso y número con el sustantivo al que califican.
  • Pueden usarse como un adjetivo atributivo.

  • Es muy común encontrarlo sustantivado,
  • Se suuele identificarse con el artículo correspondiente.
  • Indica una característica del sujeto, no una acción completa.

Por el momento, traduciremos los participios adjetivales con la cláusula: “que” + verbo conjugado. Los matices son mucho más ricos, pero los aprenderemos más adelante.


Ejemplos de uso


ταῦτα ἐν Βηθανίᾳ ἐγένετο πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν ὁ Ἰωάννης βαπτίζων.
Juan 1:28


ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ· εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ θεοῦ καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι· δός μοι πεῖν, σὺ ἂν ᾔτησας αὐτὸν καὶ ἔδωκεν ἄν σοι ὕδωρ ζῶν.
Juan 4:10


οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται ἀλλʼ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.
Juan 3:16


ἀπεκρίθη ἐκεῖνος · ὁ ἄνθρωπος ὁ λεγόμενος Ἰησοῦς…
Juan 9:11


Participios adverbiales


Generalidades

Los participios adverbiales en griego modifican un verbo y describen cómo, cuándo o por qué ocurre una acción. A diferencia de los adjetivales, no concuerdan con un sustantivo.


Por facilidad iniciaremos, traduciremos los participios adverbiales como gerundios. Con el tiempo, aprenderemos a reconocer y traducir sus matices según el contexto, pueden denotar tiempo, causa,


Ejemplos de uso


καὶ εὑρόντες αὐτὸν πέραν τῆς θαλάσσης εἶπον αὐτῷ· ῥαββί, πότε ὧδε γέγονας;
Juan 6:25


Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν.
Juan 8:30


Ταῦτα εἰπὼν ἔπτυσεν χαμαὶ καὶ ἐποίησεν πηλὸν ἐκ τοῦ πτύσματος…
Juan 9:6


λαβὼν οὖν τὸ ψωμίον ἐκεῖνος ἐξῆλθεν εὐθύς. ἦν δὲ νύξ.
Juan 13:30


La morfología del participio

note: Todos los participios, tanto adverbiales como adjetivales, tienen la misma estructura morfológica. La siguiente tabla usa el presente activo participio masculino genitivo singular de λύω para mostrar los morfemas que componen un participio:



Raíz verbal


  • Es el morfema que comunica el significado léxico.
  • En los verbos regulares, la raíz se mantiene sin cambios.
  • Al igual que en otros modos, la raíz de los verbos irregulares sufre modificaciones en distintos tiempos verbales.

Vocal temática y marca temporal

note: Al igual que en otros modos, la vocal temática y la marca temporal nos ayuda a distinguir el tiempo verbal en el que se encuentra el participio. En el Nuevo testamento, el participio aparece principalmente en presente y aoristo, unas cuantas veces en perfecto y solo un puñado de veces en futuro. La siguiente tabla muestra la frecuencia de los tiempos verbales en los participios del Nuevo Testamento Griego


  • Ayuda a identificar el tiempo verbal al que pertenece el participio.
  • Guarda ciertas similitudes con las marcas temporales de otros modos.

TiempoFrecuencia
Presente3690
Aoristo2287
Perfecto675
Futuro13

TiempoActivaMediaPasiva
Presenteο / ου-
Aoristoσασαθε / θει
Perfectoκκ-
Futuroσο / σοuσο-

Morfema de participio

note: Este elemento indica que la palabra es un participio y también señala la voz verbal. Cada voz tiene su propio morfema característico:


TiempoActivaMediaPasiva
Presenteντ / σμεν-
Aoristoντ / σμενντ
Perfectoοτ / υιμεν-
Futuroντ / σμεν-

Desinencia

Las desinencias son utilizadas para indicar el género, caso y número del participio. El modo cambia el uso de da desinencia.


VOZMasculinoFemeninoNeutro
ActivaTerceraPrimeraTercera
MediaSegundaPrimeraSegunda
PasivaTerceraPrimeraTercera

II. Morfología del participio presente


A. Voz activa


Participio presente activo masculino



Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NSλύοντςλύων
GSλύοντοςλύοντος
DSλύοντιλύοντι
ASλύονταλύοντα

Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NPλύοντεςλύοντες
GPλυοντωνλυόντων
DPλύοντσι (ν)λύουσι(ν)
APλύονταςλύοντας

Participio presente activo neutro



Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NSλύοντ-λῦον
GSλυοντοςλύοντος
DSλυοντιλύοντι
ASλύοντ-λῦον

Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NPλύονταλύοντα
GPλυοντωνλυόντων
DPλυοντσι (ν)λύουσι(ν)
APλυονταλύοντα

Presente activo femenino



Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NSλύουσαλύουσα
GSλυουσηςλυούσης
DSλυουσῃλυούσῃ
ASλύουσανλύουσαν

Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NPλύουσαιλύουσαι
GPλυουσωνλυουσῶν
DPλυουσιςλυούσις
APλυουσαςλυούσας

Sumario de participio presente activo


Caso/NumSINGULARPLURAL
NOMλύωνλύοντες
GENλύοντοςλυόντων
DATλύοντιλύουσι(ν)
ACUλύονταλύοντας

Caso/NumSINGULARPLURAL
NOMλύουσαλύουσαι
GENλυούσηςλυουσῶν
DATλυούσῃλυούσις
ACUλύουσανλυούσας

Caso/NumSINGULARPLURAL
NOMλῦονλύοντα
GENλύοντοςλυόντων
DATλύοντιλύουσι(ν)
ACUλῦονλύοντα

B. Voz media / pasiva



  • Utiliza el morfema μεν para todas las voces
  • Toma la primera declinación para el femenino
  • Toma la segunda declinación para masculino y neutro

Participio presente medio / pasivo masculino


Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NSλυόμενοςλυόμενος
GSλυομένουλυομένου
DSλυομένλυομέν
ASλυόμενονλυόμενον

Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NPλυόμενοιλυόμενοι
GPλυομένωνλυομένων
DPλυομένοιςλυομένοις
APλυομένουςλυομένους

Participio presente medio / pasivo femenino


Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NSλυομένηλυομένη
GSλυομένηςλυομένης
DSλυομένλυομέν
ASλυομένηνλυομένην

Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NPλυόμεναιλυόμεναι
GPλυομένωνλυομένων
DPλυομέναιςλυομέναις
APλυομέναςλυομένας

Participio presente medio / pasivo neutro


Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NSλυόμενονλυόμενον
GSλυομένουλυομένου
DSλυομένλυομέν
ASλυομενονλυόμενον

Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfemadesinenciaforma final
NPλυόμεναλυόμενα
GPλυομένωνλυομένων
DPλυομένοιςλυομένοις
APλυόμεναλυόμενα

Sumario del participio presente medio / pasivo


Caso/NumMASCULINOFEMENINONEUTRO
NSλυόμενοςλυομένηλυόμενον
GSλυομένουλυομένηςλυομένου
DSλυομένλυομένλυομέν
ASλυόμενονλυομένηνλυόμενον

Caso/Numraíz verbalvocal temáticamorfema
NPλυόμενοιλυόμεναιλυόμενα
GPλυομένωνλυομένωνλυομένων
DPλυομένοιςλυομέναιςλυομένοις
APλυομένουςλυομέναςλυόμενα

note:


Participio presente de

ειμι



  • Utiliza la vocal temática ο para masculino y neutro y el diptongo ου para el femenino.

  • El morfema indicador de participio en masculino y neutro es ντ, mientras que el femenino usa σ.

  • El masculino y neutro se forma usando la tercera declinación y el femenino usando la primera.

Masculino

Caso/NumSingularPlural
NOMνντες
GENντοςντων
DATντισι(ν)
ACνταντας

Femenino

Caso/NumSingularPlural
NOMοὖσαοὖσαι
GENοὔσηςοὐσῶν
DATοὔσοὔσαις
ACοὖσανοὔσας

Neutro

Caso/NumSingularPlural
NOMνντα
GENντοςντων
DATντισι(ν)
ACνντα

Ejemplos de uso


Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε· μονογενὴς θεὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ πατρὸς ἐκεῖνος ἐξηγήσατο.
Juan 1:18


λέγει αὐτῷ Ναθαναήλ· πόθεν με γινώσκεις; ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· πρὸ τοῦ σε Φίλιππον φωνῆσαι ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε.
Juan 1:48


IV. Usos comunes


Tiempo cronológico y aspecto en los participios adjetivales


Generalidades

  • El verbo principal controla el tiempo del participio.
  • El participio presente comunica la idea de una acción en progreso
  • El participio aoristo comunica la idea de una acción completada

Excepciones

  • Debido a la presión del uso cotidiano el aspecto puede perder fuerza.
  • Cuando un participio es sustantivado, su fuerza aspectual se ve reducida.
  • El participio presente se usa para frases genéricas, deberíamos tener cuidado de no generalizar el aspecto imperfectivo.

ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτὴν ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.
Mateo 5:28


La naturaleza del participio adjetival


  • Puede funcionar de manera dependiente, es decir, como un adjetivo.
  • O como independiente, es decir como un sustantivo.
  • Siempre que un participio tiene artículo, es adjetival.

Participio como adjetivo dependiente

Funciona exactamente como un adjetivo, y puede encontrarse en cualquier posición atributiva o predicativa.


Primera posición atributiva

Τότε Ἡρῴδης λάθρᾳ καλέσας τοὺς μάγους ἠκρίβωσεν παρʼ αὐτῶν τὸν χρόνον τοῦ φαινομένου ἀστέρος.
Mateo 2:7


Segunda posición atributiva

La mayoría de los participios adjetivales dependientes en el NT aparecen en esta posición.


Λέγει αὐτῷ [ἡ γυνή]· κύριε, οὔτε ἄντλημα ἔχεις καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶν βαθύ· πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν;
Juan 4:11


Algunas ocasiones se debe suplir el verbo ser o estar en la traducción.


Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· οἶδα ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος χριστός…
Juan 4:25


Tercera posición atributiva

Muy escasa en adjetivos, pero más frecuente en participios.


Ἔρχεται οὖν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας λεγομένην Συχὰρ πλησίον τοῦ χωρίου ὃ ἔδωκεν Ἰακὼβ [τῷ] Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὐτοῦ·
Juan 4:4


Participios adjetivales predicados

Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ θεοῦ…
Hebreos 4:12


Adjetivo independiente (sustantivo)

Puede funcionar como cualquier sustantivo, como sujeto, objeto directo o indirecto. Para distinguirlo es muy útil identificar:


  • Si tiene artículo es adjetival o sustantivo.
  • No modifica a ningún sustantivo.
  • El aspecto del participio presente puede verse disminuido si el contexto lo requiere

Uso del participio presente en uso adverbial


Categorías de los participios adverbiales:


  • Temporal
  • Medio
  • Modo
  • Causa

  • Condición
  • Concesión
  • Propósito o resultado

Generalidades

  • El significado léxico del participio influye
  • El verbo principal gobierna.
  • Comúnmente aparece en nominativo

Uso temporal

Los participios presentes temporales suelen indicar un tiempo subsecuente.


ἤδη δὲ αὐτοῦ καταβαίνοντος οἱ δοῦλοι αὐτοῦ ὑπήντησαν αὐτῷ λέγοντες ὅτι ὁ παῖς αὐτοῦ ζῇ.
Juan 4:51


Ταῦτα εἶπεν ἐν συναγωγῇ διδάσκων ἐν Καφαρναούμ.
Juan 6:59


Vocabulario


ἐπαγγελία

  • promesa

ἔσχατος

  • último; final

σοφία

  • sabiduría

γλῶσσα

  • lengua

γραφή

  • escritura

κακός

  • mal, malo

μακάριος

  • bienaventurado; dichoso

παραβολή

  • parábola

τυφλός

  • ciego

φανερόω

  • manifestar; aparecer

χρεία

  • necesidad;

ἔρημος

  • desierto; solitario

κρατέω

  • prender, tomar, arrestar

οὐκέτι

  • no más; ya no

φόβος

  • temor; miedo

φυλακή

  • cárcel; vigilia

ἁμαρτωλός

  • pecador

καθίζω

  • sentarse; hacer sentar; permanecer

μικρός

  • poco; pequeño

οὐαί

  • ay

σταυρόω

  • crucificar

Footnotes

  1. Gary Shogren, Introducción al Griego del Nuevo Testamento (Ridley Park, PA: Stylus Publishing, 2005).